Economieonderwijs in ontwikkeling

Economieonderwijs in ontwikkeling

Meer met minder
Als docenten zien we onze leerlingen elk schooljaar groeien. Van onzekere brugklassers tot vastberaden eindexamenkandidaten. Leerlingen groeien, net als de planten en de bomen in de natuur. Daar zijn waardevolle lessen uit te trekken. Dingen groeien, rijpen en komen dan tot bloei. We houden ons echter vast aan het idee dat de economie voortdurend moet blijven groeien en dus nooit uitgegroeid is. Echter, de laatste jaren komen instituties tot het besef dat we af moeten van het idee van oneindige groei en we moeten overgaan naar een gezonde fase waarin we tot wasdom komen. Een goed voorbeeld hiervan zijn de Sustainable Development Goals (SDGs) die twee jaar terug door de Verenigde Naties zijn aangenomen.

Deze Duurzame Ontwikkelingsdoelen moeten een eind maken aan armoede, ongelijkheid en klimaatverandering in 2030. Om deze strijd tegen oneindige groei te bewerkstelligen moet het economieonderwijs drastisch vernieuwd worden. Door meer aan te sluiten op maatschappelijke en wetenschappelijke ontwikkelingen moet het economieonderwijs aantrekkelijker worden. Dit kan door leerlingen te laten zien dat dezelfde basisprincipes steeds weer terugkomen in andere gedaantes.

Lans Bovenberg, al 25 jaar de meest geciteerde econoom in de Nederlandstalige vakliteratuur, ontwikkelt daarom samen met teams van wetenschappers, economiedocenten en lerarenopleiders nieuwe manieren om economieonderwijs vorm te geven. Daarom waren we op donderdag 7 december 2017 bij elkaar in Het Groene Paviljoen te Baarn om deze ambities met elkaar te delen. Het was heel mooi om in een volle zaal te horen hoe economiedocenten, lerarenopleiders en andere betrokkenen uit het onderwijsveld enthousiast spraken over economieonderwijs, hun eigen onderwijservaringen deelden en hun reacties gaven op het gepresenteerde gedachtengoed en actieplannen. De verbinding tussen het vak economie en de identiteit van onze scholen zijn daarbij zeker kernvragen. Hoe verbinden wij de economie met ons christen-zijn? Wat vinden wij belangrijk om met onze leerlingen te delen als het gaat om zachtere economische waarden?

Op inspirerende wijze wisten de verschillende sprekers het belang van waarden te benadrukken. Kees Vendrik (hoofdeconoom bij Triodos Bank) nam ons in vogelvlucht mee naar de huidige status van het economische landschap, wat we hebben geleerd van de recente ontwikkelingen en wat daar de consequenties voor zijn voor het onderwijs. De kern van zijn betoog is dat het bedrijfsleven niet alleen oog heeft voor profit maar ook steeds meer aandacht schenkt aan people en planet.

Jan Peter Balkenende (oud-minister president) onderstreepte dit betoog door te schetsen welke paradigma shifts in de economie zichtbaar zijn en wat de economisch geschoolde leerling van morgen nodig heeft. Economie gaat over het verstandig organiseren van menselijke huishoudingen zodat samenwerking wordt gestimuleerd ten behoeve van welzijn. In plaats dat mensen elkaar bevechten en zo waarde vernietigen, zetten mensen hun uiteenlopende gaven in om waarde te creëren. Vanaf het moment dat samenlevingen meer succesvol werden in het tegengaan van roof en diefstal, het bevorderen van samenwerking en het benutten van de talenten van meer mensen, accelereerde de welvaart. In de nasleep van de financiële crisis is er behoefte aan een economie die zich niet alleen richt op eigenbelang maar ook op ethiek, samenwerking, inlevingsvermogen en inzet voor anderen, dat wil zeggen kennen, vertrouwen en dienen.

Deze middag in Baarn kregen we ook een voorproefje van Lans Bovenberg op het in 2018 te starten verdiepings- en verbredingsprogramma voor docenten Economie. Vernieuwend economieonderwijs is meer samenhangend, kent een grotere diversiteit aan mensbeelden, en speelt meer in op de actualiteit en het dagelijks leven van leerlingen. De beperkingen en mogelijkheden van de mens in zijn sociale context en de manier waarop mensen samenwerken, bepalen onze economische voorspoed. Onderlinge waardering, inlevingsvermogen en dienstbaarheid zijn bouwstenen voor deze voorspoed. Het biedt scholieren inzicht in de economie en begrip voor haar onvolkomenheden, maar ook een kader voor kritiek op de samenleving.

De leermethode is persoonlijk. Door voorbeelden uit alledaagse situaties van scholieren te bespreken, beheersen ze de basisprincipes sneller. Verder stelt het scholieren in staat om verstandigere beslissingen te nemen tijdens hun levensloop. Dit is van belang nu steeds meer verantwoordelijkheden bij individuen komen te liggen door een terugtrekkende overheid en een veranderende arbeidsmarkt. Door relaties centraal te stellen, leren scholieren op een manier te denken die ze socialer, creatiever en gelukkiger kunnen maken. Denken in termen van relaties, samenwerking en verstandig handelen, doet de samenleving beter functioneren en maakt de economie sterker.

Roel Grol, die als vakdidacticus is verbonden aan de lerarenopleiding Economie van de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, introduceerde het Innovatielab dat in de loop van 2018 van start gaat. Docenten en didactici gaan samen met elkaar aansprekende en praktische werkvormen voor leerlingen ontwerpen. Uiteraard worden deze getest in de lespraktijk. Omdat economieonderwijs altijd in ontwikkeling is.